Jak rozliczyć się z bankiem po wygraniu sprawy frankowej? Jak wyliczyć i według jakiej zasady uregulować wzajemne roszczenia? Te pytania zadaje sobie wielu frankowiczów, którzy zdecydowali się na zerwanie toksycznej relacji z instytucją finansową. Prawomocne uznanie umowy o kredyt w CHF to jeszcze nie wszystko. Po tym kluczowe staje się szczegółowe ustalenie sposobu, który pozwoli wskazać konkretne kwoty, które zasilą konto konsumenta. Ta kwestia nie jest oczywista, niejednokrotnie budziła gorące dyskusje, a nieraz nawet kontrowersje. We wrześniu w swoim wyroku odniósł się do niej Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
10 września 2026 r. TSUE wydał wyrok w sprawie C‑510/25 „Adazik”. Tego rozstrzygnięcia, zainicjowanego pytaniami prejudycjalnymi Sądu Okręgowego w Warszawie, wyczekiwali frankowicze i przedstawiciele branży bankowej. W skrócie chodziło w nim o to, czy unijne prawo dopuszcza tylko określony sposób dokonania rozliczeń między stronami po prawomocnym uznaniu umowy kredytowej za nieważną, a także jak stosować prawo konsumenta do odsetek za opóźnienie.
Teoria salda i dwóch kondykcji. Co zdecydował TSUE ?
Odpowiedź Trybunału na pierwsze pytanie warszawskiego sądu miała rozstrzygnąć, czy w świetle unijnego prawa krajowe sądy mogą z urzędu uwzględniać wzajemne wierzytelności kredytobiorcy i banku, a konsument ma możliwość dochodzenia jedynie kwoty, która przewyższa sumę dokonanych przez niego wpłat ponad pożyczony kapitał. W tym miejscu, dla pełnego zrozumienia problemu, należy przedstawić dotychczas stosowane modele rozliczeń między stronami, czyli teorię salda oraz teorię dwóch kondykcji.
Teoria dwóch kondykcji zakłada, że po prawomocnym unieważnieniu umowy o kredyt w CHF, każda strona sporu może wystąpić z własnymi i niezależnymi roszczeniami o rozliczenie nienależnego świadczenia. Frankowicz ma możliwość dochodzenia zwrotu wszystkich wpłat dokonanych na rzecz banku, na co składają się m.in. raty kapitałowe i odsetkowe, prowizje, marże, opłaty czy ubezpieczenia. Z kolei kredytodawca może dochodzić zwrotu wypłaconego kapitału. Zgodnie z tym modelem wystąpienie z roszczeniami przez klienta oraz bank nie powoduje, że są one w sposób automatyczny wzajemnie rozliczane.
Teoria salda polega na porównaniu świadczeń finansowych spełnionych przez strony, a dzieje się to już na etapie sprawy o unieważnienie umowy kredytowej. Stosując tę metodę, rozlicza się wyłącznie wyliczoną różnicę pomiędzy kapitałem pożyczonym klientowi przez bank a środkami, które kredytobiorca przekazał bankowi. Konsument może domagać się jedynie zwrotu nadwyżki, która stanowi sumę jego wpłat ponad pożyczony kapitał.
Wydając wyrok, TSUE stwierdził, że unijna dyrektywa 93/13 umożliwia krajowym sądom jednocześnie uwzględniać wzajemne wierzytelności, których uregulowania domagają się konsument i bank, a także zasądzić na rzecz kredytobiorcy jedynie nadwyżkę ponad wpłacony przez niego kapitał wraz z odsetkami naliczanymi od tej nadwyżki. Przy czym Trybunał jasno zaznaczył, że przepisy europejskie nie nakazują stosowania wyłącznie tego modelu rozliczeń, czyli teorii salda. Sądy mogą rozliczenia między stronami frankowego sporu opierać także na teorii dwóch kondykcji. Decyzja o konkretnym sposobie rozliczenia musi uwzględniać i respektować zasady ochrony konsumentów, których źródłem jest prawo obowiązujące w Unii Europejskiej.
Teoria dwóch kondykcji lepsza dla konsumentów
W powszechnej opinii korzystniejszą opcją dla frankowiczów jest zastosowanie teorii dwóch kondykcji. Takiego zdania jest m.in. Rzecznik Finansowy, który uznaje ją za dającą skuteczniejszą ochronę konsumentom. Na jej podstawie klient instytucji finansowej ma możliwość wystąpienia z żądaniem zwrotu wszystkich wpłaconych środków. Nie ma przy tym konieczności, aby wcześniej dokonywać rozliczeń ich z kwotą, jaką w postaci kredytu otrzymał od banku. Oparcie rozliczeń po prawomocnym unieważnieniu umowy kredytowej w CHF na teorii salda może skutkować sytuacją, w której kredytodawca faktycznie nie odczuje konsekwencji swoich bezprawnych działań. Chodzi bowiem o to, że w takim przypadku nawet stwierdzenie nieważności umowy nie obliguje automatycznie banku do zwrotu świadczeń klientowi. Konieczność taka następuje dopiero w momencie, gdy łączna suma wpłaconych środków przekracza kwotę pożyczonego kapitału.
Jak wyliczyć odsetki dla frankowiczów ?
Drugie pytanie warszawskiego sądu, do którego w wyroku odniósł się TSUE, dotyczyło odsetek za opóźnienie należnych konsumentowi. Ściślej chodziło o to, czy kredytobiorca po wygranej sprawie o unieważnienie frankowej umowy kredytowej ma prawo do ubiegania się o odsetki naliczane od całej kwoty świadczeń spełnionych na rzecz banku, czy tylko od kwoty, która przewyższa środki udzielone mu w postaci kredytu.
Opierając się na postanowieniach dyrektywy 93/13, Trybunał stwierdził, że unijne prawo nie wyklucza, aby konsument otrzymał odsetki za opóźnienie naliczone jedynie od nadwyżki dokonanych wpłat, których suma przewyższa pożyczony kapitał. Jednocześnie w orzeczeniu TSUE nie ma stwierdzenia, że taki model rozliczenia ma odnosić się do każdej sprawy frankowej. Trybunał nie uznał także, że niezgodne z prawem jest naliczanie odsetek od całej kwoty, którą konsument przekazał bankowi. Wobec tego konkretna metoda ich ustalenia w poszczególnych sprawach należy do krajowych sądów. W wyroku najistotniejsze jest więc to, że potwierdza on prawo konsumenta do żądania odsetek za opóźnienia. Przy tym żaden sposób rozliczenia wzajemnych roszczeń frankowicza i banku, czy to według teorii salda, czy też na podstawie teorii dwóch kondykcji, nie pozbawia kredytobiorcy takiej możliwości.
Co wyrok TSUE w praktyce oznacza dla frankowiczów ?
Rozstrzygnięcie Trybunału w sprawie C‑510/25 nie zamyka kwestii stosowania teorii salda i teorii dwóch kondykcji. TSUE stwierdził, że rozliczenie wzajemnych roszczeń związanych z unieważnioną umową kredytową może być oparte na teorii salda. Nie orzekł przy tym, że jest to jedyne dopuszczalne rozwiązanie. Tym samym przyznał, że roszczenia mogą być wyliczane na podstawie teorii dwóch kondykcji. Poszczególne opcje muszą mieć oparcie w prawie krajowym, a o wyborze konkretnej w każdej indywidualnej sprawie decyduje sąd. Zawsze jednak trzeba uwzględniać prawa konsumenta i ochronę wynikającą dla niego z unijnej dyrektywy 93/13.
Dla posiadaczy kredytów hipotecznych denominowanych albo indeksowanych do franka szwajcarskiego ważne jest również stanowisko TSUE w kwestii odsetek za opóźnienie. W tym przypadku Trybunał potwierdził prawo do ubiegania się przez konsumenta o ich uzyskanie, a podstawą ich wyliczenia jest kwota wpłacona przez niego bankowi i przewyższająca kapitał wypłacony mu przez kredytodawcę w ramach umowy. Jednocześnie nie zamyka to drogi do dochodzenia roszczenia obejmującego odsetki od sumy wszystkich środków, które wykonując unieważnioną umowę przekazał instytucji finansowej.
Czas działania frankowiczów
Każdy kolejny wyrok TSUE to potwierdzenie, że frankowicze mają prawo i możliwości, by skutecznie dochodzić swoich racji w sporach sądowych z bankami. Dotyczy to zarówno osób z aktywnym, jak i spłaconym kredytem. Żeby jednak urzeczywistnić ten scenariusz, zerwać toksyczną relację z bankiem, zyskać finansową wolność i odnieść korzyści płynące z unieważnienia umowy kredytowej, trzeba podjąć decyzję i skorzystać z profesjonalnego wsparcia. Taką pomoc świadczą doświadczeni prawnicy, mogący poszczycić się sukcesami w bataliach z instytucjami finansowymi. Adwokaci czy radcy prawni prowadzą konsumenta przez każdy etap sprawy frankowej.
Wszystko zaczyna się od analizy dokumentacji związanej z udzielonym kredytem. Najważniejsze, by była jak najpełniejsza, a więc zawierała nie tylko umowę, ale także ewentualne aneksy, korespondencję prowadzoną z bankiem, harmonogram spłat, potwierdzenia wpłat rat, wniesionych opłat, jak też historię kredytowego rachunku. Na tej podstawie specjaliści mogą zweryfikować, czy w umowie zapisano niedozwolone postanowienia, niejasne stwierdzenia bądź wszelkiego rodzaju zapisy niezgodne z prawem. Te elementy mogą okazać się kluczowe z punktu widzenia możliwości uznania umowy za nieważną. Tak przeprowadzona analiza może być również podstawą do oszacowania finansowych korzyści, jakie konsument może odnieść po zwycięstwie w sporze z kredytodawcą.
Kolejny etap to sporządzenie przez kancelarię prawną pozwu o stwierdzenie nieważności umowy, a także reprezentowanie klienta przed sądem. Bazując na udzielonych przez niego pełnomocnictwach, prawnicy m.in. przedstawiają dowody, wysuwają roszczenia, sporządzają pisma procesowe, prowadzą korespondencję i podejmują odpowiednie czynności w odpowiedzi na działania banku. Jak więc widać, obsługa jest kompleksowa – od wstępnej analizy dokumentacji kredytowej, aż po uzyskanie prawomocnego wyroku i finalne rozliczenie z kredytodawcą. Posiadacze frankowych zobowiązań finansowych nie powinni dłużej czekać, ale zacząć działać. Pora na pierwszy krok. Ich decyzja jest kluczowa.
