Kiedy pieniądze nielegalnie znikną z naszego konta, bank ma obowiązek niezwłocznie je zwrócić. Nie może się od tego uchylać, zarzucając klientowi rażące niedbalstwo i ułatwienie dokonania nieautoryzowanej transakcji płatniczej. Wyrok w tej sprawie wydał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wzmacniając tym samym pozycję konsumentów w relacjach z instytucjami finansowymi.
TSUE orzeczeniem z 15 października 2026 r. w sprawie C-70/25 zdecydowanie stwierdził, że przepisy w tej kwestii są jasne i stoją po stronie konsumenta. Praktyka sektora bankowego bywa jednak różna i często daleka od rozwiązań służących klientom. Wyrok można zatem odczytywać jako przypomnienie obowiązujących zasad i próbę zdyscyplinowania instytucji finansowych.
Jak doszło do wydania wyroku w sprawie C-70/25?
Klientka jednego z polskich banków padła ofiarą oszustwa phishingowego. Wystawiła przedmiot na internetowej platformie sprzedażowej, a osoba podająca się za zainteresowanego kupnem przesłała jej link rzekomo służący do potwierdzenia transakcji. W rzeczywistości był to fałszywy odnośnik prowadzący do strony internetowej łudząco przypominającej serwis bankowości elektronicznej jej banku.
Nieświadoma oszustwa klientka wpisała na tej stronie swoje dane logowania. Dzięki temu sprawca uzyskał dostęp do rachunku i przelał na kontrolowane przez siebie konto kwotę odpowiadającą około 700 euro.
Następnego dnia klientka zgłosiła nieautoryzowaną transakcję bankowi i zażądała zwrotu utraconych środków. Bank odmówił jednak wypłaty pieniędzy, uznając, że doszło do rażącego niedbalstwa po stronie klientki, która nie zapewniła odpowiedniej ochrony swoich danych uwierzytelniających.
W związku z odmową zwrotu środków sprawa trafiła do sądu. Rozpoznający ją sąd zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym. Chciał ustalić, czy zgodnie z prawem unijnym bank jako dostawca usług płatniczych ma obowiązek niezwłocznie zwrócić klientowi kwotę nieautoryzowanej transakcji, nawet jeśli uważa, że klient dopuścił się rażącego niedbalstwa.
Co dokładnie stwierdził TSUE?
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej potwierdził, że na banku spoczywa obowiązek dokonania takiego zwrotu. Zgodnie z prawem unijnym bank powinien niezwłocznie zwrócić klientowi kwotę nieautoryzowanej transakcji, najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu sprawy. Wyjątek dotyczy jedynie sytuacji, gdy istnieją uzasadnione podejrzenia oszustwa ze strony klienta, a bank poinformuje o tym właściwy organ.
Samo uznanie, że klient dopuścił się rażącego niedbalstwa, np. nie zabezpieczył danych do logowania, nie zwalnia banku z obowiązku natychmiastowego zwrotu środków. Kwestia zwrotu pieniędzy jest bowiem odrębna od oceny odpowiedzialności za powstałą szkodę.
Bank musi więc najpierw oddać klientowi utracone środki. Dopiero później może dochodzić ich zwrotu, jeśli wykaże, że klient umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa naruszył swoje obowiązki. W szczególności chodzi o sytuację, w której klient nie zabezpieczył w odpowiedni sposób swoich indywidualnych danych uwierzytelniających. Ciężar udowodnienia takiego zachowania spoczywa na banku. Takie rozwiązanie ma zapewnić skuteczną ochronę konsumentów i zapobiegać sytuacjom, w których poszkodowany musiałby samodzielnie dochodzić zwrotu pieniędzy przed sądem.
Autoryzacja i uwierzytelnienie to nie to samo
To, że bank ma obowiązek zwrotu środków klientowi, nie powinno budzić wątpliwości. Kwestię tę reguluje ustawa o usługach płatniczych, wdrażająca unijną dyrektywę PSD2. Mówi ona, że zwrot taki ma nastąpić niezwłocznie, zgodnie z zasadą D+1, czyli nie później niż do końca następnego dnia roboczego po zgłoszeniu sprawy. W praktyce bywa z tym różnie. Instytucje finansowe niejednokrotnie argumentowały, że wpisanie hasła przez klienta, podanie kodu SMS bądź akceptacja operacji w aplikacji mobilnej jest jednoznaczne ze zgodą na wykonanie przelewu. W tym miejscu dochodzi jednak do mieszania dwóch pojęć: autoryzacji i uwierzytelnienia.
Autoryzacja to zgoda na przeprowadzenie konkretnej transakcji, natomiast uwierzytelnienie umożliwia bankowi dokonanie weryfikacji tożsamości użytkownika lub ważności użycia instrumentu płatniczego. Tak więc na podstawie poprawnego użycia karty, wpisania kodu albo zatwierdzenia operacji nie można wysnuć wniosku, że konsument świadomie zgodził się na daną transakcję.
Wykryłeś kradzież? Nie zwlekaj z działaniem
Oszustwo i kradzież pieniędzy z konta bankowego nie zawsze od razu jest wykrywane przez posiadacza rachunku płatniczego. Niekiedy ofiara manipulacji orientuje się dopiero, gdy np. nie dociera do niego zamówiony towar z rzekomej internetowej aukcji czy sklepu. Przepisy w tej kwestii są dość liberalne i dają konsumentowi aż 13 miesięcy na zgłoszenie nieautoryzowanej transakcji płatniczej. Jednak działać powinniśmy już w momencie, gdy zauważymy, że padliśmy ofiarą przestępstwa. Warto więc natychmiast po tym powiadomić bank, złożyć reklamację, zabezpieczyć ewentualną korespondencję z oszustami (SMS, maile, wiadomości na komunikatorach), historię połączeń telefonicznych oraz wszelkie inne dowody. Równolegle zdarzenie należy zgłosić policji.
W takiej sytuacji, zgodnie z obowiązującymi przepisami, bank powinien niezwłocznie zwrócić nam utracone pieniądze. Niestety, praktyka pokazuje, że klient, który został zmanipulowany przez przestępców i stracił pieniądze, często obarczany jest winą i instytucja finansowa uchyla się od obowiązku zwrotu.
Wyspecjalizowana i doświadczona kancelaria prawna jest nieocenionym wsparciem w przypadku nieautoryzowanych transakcji płatniczych
W takiej sytuacji konieczne jest podjęcie innych kroków. Rozwiązaniem jest skierowanie sprawy do Rzecznika Finansowego lub arbitra bankowego. Na tym etapie postępowanie staje się bardziej wymagające, a każda podjęta decyzja może mieć wpływ na dalszy przebieg sprawy. Z tego względu warto rozważyć wsparcie doświadczonego pełnomocnika, który pomoże odpowiednio przygotować strategię działania i zwiększyć szanse na odzyskanie pieniędzy. Taką pomoc można uzyskać w profesjonalnej kancelarii prawnej, której zespół ma doświadczenie w prowadzeniu różnorodnych spraw finansowych.
Jeżeli postępowanie pozasądowe nie przyniesie oczekiwanego rezultatu, kolejnym krokiem jest wystąpienie z pozwem przeciwko bankowi. Warto pamiętać, że powodzenie sprawy sądowej często zależy od tego, jak została ona prowadzona na wcześniejszych etapach, w szczególności przed Rzecznikiem Finansowym.
W przypadku korzystnego rozstrzygnięcia sądu bank jest zobowiązany do zwrotu utraconych środków wraz z należnymi odsetkami. Żeby jednak dotrzeć do pomyślnego finału, należy pamiętać, że skuteczne dochodzenie tego wymaga właściwego działania od samego początku, a nie dopiero na etapie procesu sądowego. Dlatego osoby, które padły ofiarą nieautoryzowanych transakcji i utraciły środki ze swoich rachunków bankowych, powinny jak najszybciej skonsultować swoją sytuację z kancelarią prawną specjalizującą się w tego rodzaju sprawach. Bo mimo tego, że przepisy wydają się dość klarowne i sprzyjające konsumentom, w rzeczywistości ich egzekwowanie nie zawsze bywa łatwe. Wyrok C-70/25 wydany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej być może poprawi tę sytuację. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że każda sprawa jest indywidualna i poszczególne przypadki mogą wymagać podjęcia dodatkowych działań, uzależnionych od konkretnych okoliczności. Jest to zatem kolejny argument, który przemawia za tym, by problemu zagrożonych finansów nie pozostawiać samemu sobie. Jeżeli tylko ze strony instytucji finansowej pojawi się opór związany z niezwłocznym zwrotem środków, warto zwrócić się po pomoc do prawników.
Pomysłowość przestępców wydaje się nieograniczona. Wciąż w ich działaniu pojawiają się nowe metody, którymi starają się, niestety często skutecznie, przejąć nasze pieniądze. Żeby nie wpaść w tarapaty i nie ponieść strat, trzeba zachowywać wzmożoną czujność i bardzo ostrożnie dokonywać wszelkich transakcji. Kiedy jednak padniemy ofiarą, musimy pamiętać, że są specjaliści, którzy pomogą nam wyjść z opresji.
