Frankowe sprawy toczą się przed polskimi sądami od lat. W zdecydowanej większości sporów klienci banków uzyskują korzystne rozstrzygnięcia.
Przez ten czas ukształtowała się stabilna linia orzecznicza. Wpłynęły na nią również korzystne dla konsumentów wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dzięki temu dochodzenie swoich praw jest obecnie łatwiejsze niż przed laty.
Kolejne ułatwienia przewiduje tzw. ustawa frankowa, którą niedawno podpisał prezydent. Jej celem jest usprawnienie i przyspieszenie postępowań dotyczących kredytów frankowych.
17 lipca prezydent Karol Nawrocki podpisał tzw. ustawę frankową. Wprowadza ona szczególne zasady rozpoznawania spraw dotyczących konsumenckich kredytów powiązanych z frankiem szwajcarskim.
Prezydent wskazał, że przepisy mają przyspieszyć postępowania. Powinny również ograniczyć nierównowagę pomiędzy konsumentem a dużą instytucją finansową. Podkreślił także, że ustawa służy ochronie konsumentów i równości obywateli wobec prawa.
Nowe przepisy mają wejść w życie na początku sierpnia. Dlatego warto sprawdzić, czego dotyczą i jak mogą wpłynąć na sytuację frankowiczów.
Ustawa tylko dla frankowiczów
Na początku warto wyraźnie podkreślić, że ustawa dotyczy wyłącznie kredytów denominowanych albo indeksowanych do CHF. To bardzo istotne rozróżnienie.
Sprawy dotyczące hipotecznych kredytów frankowych dominują obecnie w polskich sądach. Nie brakuje jednak klientów posiadających zobowiązania powiązane z innymi walutami obcymi. Nowe przepisy nie obejmują takich kredytobiorców.
Rozpatrywanie spraw frankowych stanowi poważne wyzwanie organizacyjne dla polskiego wymiaru sprawiedliwości. Według danych resortu odpowiadają one za około 25 proc. spraw cywilnych oczekujących w sądach okręgowych. Jednocześnie stanowią aż 70 proc. spraw oczekujących w sądach apelacyjnych.
Ustawa ma pomóc w ograniczeniu tego problemu i przyspieszyć wydawanie orzeczeń. Sądy prowadzą bowiem nie tylko główne postępowania dotyczące nieważności umów. Rozpatrują również wnioski o zabezpieczenie, zażalenia oraz inne kwestie proceduralne.
Najważniejsze postanowienia ustawy frankowej
Ustawa frankowa porządkuje rozwiązania, które wcześniej stosowały już niektóre sądy. Wprowadza również mechanizmy proponowane wcześniej przez przedstawicieli środowiska prawniczego.
Jednym z kluczowych rozwiązań jest automatyczne zawieszenie spłaty rat po doręczeniu pozwu bankowi. Dotychczas konsument musiał złożyć osobny wniosek o zabezpieczenie.
Sąd musiał następnie rozpatrzyć taki wniosek. Ponadto bank mógł złożyć zażalenie na decyzję korzystną dla kredytobiorcy. W rezultacie postępowanie dotyczące samego zabezpieczenia mogło trwać wiele miesięcy.
Po wejściu ustawy w życie uzyskanie osobnej decyzji sądu nie będzie konieczne. Zawieszenie spłaty będzie obowiązywać do prawomocnego zakończenia postępowania.
Rozwiązanie to może ułatwić frankowiczom prowadzenie sporu z bankiem. Kredytobiorca nie będzie musiał składać dodatkowego wniosku ani ponosić związanych z nim kosztów.
Nowe zasady powinny również zwiększyć przewidywalność sytuacji finansowej konsumenta. Jednocześnie ograniczą ryzyko wypowiedzenia umowy z powodu niepłacenia rat podczas procesu.
Kolejną korzyścią jest wyeliminowanie ryzyka potraktowania zawieszonych rat jako zaległości kredytowej. Dotychczas bank mógł w takiej sytuacji zgłosić klienta do Biura Informacji Kredytowej lub innego rejestru.
Jeżeli bank dokonał takiego wpisu podczas sporu sądowego, będzie musiał podjąć działania zmierzające do jego usunięcia.
Ustawa frankowa. Prościej i szybciej
Ustawa frankowa wprowadza również rozwiązania upraszczające procedury sądowe. W praktyce powinny one skrócić czas potrzebny do wydania wyroku.
Sądy będą mogły częściej rozpoznawać sprawy na posiedzeniach niejawnych. Przepisy umożliwią również zdalne przesłuchiwanie świadków. Strony postępowania będą mogły natomiast składać zeznania na piśmie.
Referendarze sądowi otrzymają możliwość umarzania postępowań w określonych sytuacjach. Dotyczy to między innymi cofnięcia pozwu albo apelacji przez jedną ze stron.
Roszczenia wzajemne. Ustawowa korzyść dla banków?
Nowe przepisy pozwalają szerzej rozpoznawać roszczenia banku i konsumenta w ramach jednego postępowania. Założenie tego rozwiązania wydaje się słuszne.
Ma ono ograniczyć liczbę sytuacji, w których zakończenie jednego procesu rozpoczyna kolejny spór. Drugie postępowanie dotyczyłoby wówczas wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami.
Rozwiązanie budzi jednak wątpliwości części prawników. Może bowiem ograniczyć stosowanie teorii dwóch kondykcji, która jest korzystniejsza dla konsumentów.
Jej zastąpienie teorią salda może zmniejszyć finansowe korzyści kredytobiorcy. Dotyczy to między innymi wysokości należnych odsetek ustawowych za opóźnienie. Z tego powodu rozwiązanie bywa przedstawiane jako korzystne dla sektora bankowego.
Kto skorzysta z ustawy frankowej?
Z nowych przepisów skorzystają nie tylko osoby, które dopiero wniosą pozew przeciwko bankowi. Ustawę będzie można stosować również w trwających postępowaniach.
Dotyczy to między innymi automatycznego zawieszenia spłaty rat na czas procesu. Ustawa pozwoli również umorzyć z mocy prawa część prowadzonych spraw o zabezpieczenie. Powinno to odciążyć zajmujące się nimi sądy.
Przepisy obejmą konsumentów posiadających aktywne kredyty denominowane lub indeksowane do CHF. Skorzystają z nich również osoby, które całkowicie spłaciły swoje zobowiązania.
Ustawa może dotyczyć także klientów, którzy podpisali aneksy zmieniające pierwotne zasady umowy. Jej przepisy obejmą również spadkobierców kredytobiorców oraz osoby, które przystąpiły do długu.
Warto jednak pamiętać, kogo ustawa nie obejmuje. Nie skorzystają z niej przedsiębiorcy, osoby prawne ani posiadacze kredytów powiązanych z innymi walutami.
Podmioty te nadal mogą wystąpić do sądu o ustalenie nieważności umowy. Ich spory z bankami będą jednak prowadzone według innych zasad i przepisów.
Ustawa frankowa - zalety i wątpliwości
Jedną z najważniejszych zalet ustawy jest automatyczne zawieszenie spłaty rat podczas procesu. Konsument nie będzie więc musiał składać osobnego wniosku o zabezpieczenie.
Rozwiązanie zapewni kredytobiorcy większą stabilność finansową. Nie będzie on musiał na bieżąco wykonywać umowy, której ważność kwestionuje przed sądem.
Ustawa przewiduje również ochronę przed negatywnymi wpisami do BIK oraz podobnych rejestrów. Ponadto ogranicza część formalności procesowych.
Strony będą mogły składać zeznania na piśmie, a świadkowie uczestniczyć w przesłuchaniach zdalnie. Wszystkie te rozwiązania powinny usprawnić postępowania i skrócić czas oczekiwania na wyrok.
Wątpliwości budzi natomiast sposób rozpoznawania wzajemnych roszczeń stron. Przepisy pozwalają bankowi wnieść powództwo wzajemne do zakończenia postępowania przed sądem pierwszej instancji.
Dzięki temu sąd będzie mógł rozpoznać roszczenia banku i konsumenta w ramach jednego procesu. Następnie rozstrzygnie wszystkie objęte nim kwestie w jednym orzeczeniu.
Istnieje jednak ryzyko częstszego stosowania teorii salda. Dla klientów banków jest ona mniej korzystna niż teoria dwóch kondykcji.
Co w sytuacji frankowiczów zmienia ustawa?
Ustawa nie stanowi rewolucji w zasadach prowadzenia sporów dotyczących kredytów frankowych. Nie zmienia również ugruntowanej linii orzeczniczej polskich sądów.
Wprowadza jednak rozwiązania, które powinny usprawnić postępowania. Zapewnia także frankowiczom dodatkowe ułatwienia podczas prowadzenia sporu z bankiem.
Największe znaczenie dla konsumentów nadal mają liczne orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Wyroki te wyjaśniły wiele wątpliwości dotyczących przepisów stosowanych w sprawach frankowych.
Potwierdziły również szeroki zakres ochrony klientów przed niedozwolonymi praktykami instytucji finansowych. Ustawa może natomiast sprawić, że postępowania będą trwały krócej i przebiegały sprawniej.
Z roszczeniami mogą wystąpić zarówno posiadacze aktywnych kredytów, jak i osoby, które spłaciły swoje zobowiązania. Każda sytuacja wymaga jednak indywidualnej analizy umowy oraz historii spłat.
Dlatego warto skonsultować sprawę z kancelarią specjalizującą się w prawie finansowym. Prawnik przeanalizuje dokumentację i przedstawi możliwe sposoby działania.
Następnie może reprezentować klienta podczas kolejnych etapów postępowania. Ostateczne korzyści zależą jednak od treści umowy, rozliczeń z bankiem oraz rozstrzygnięcia sądu.
